معماری و محیط اقلیم سرد

چکیده افزایش مصرف انرژی در ساختمان‌های اداری، همراه با پیامدهای زیست‌محیطی و هزینه‌های رو به رشد انرژی، بهینه‌سازی مصرف انرژی را به یک ضرورت تبدیل کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل عملکرد ساختمان‌های اداری مختلف در اقلیم نیمه‌خشک و سرد شهر تبریز، بر مبنای استاندارد ملی 14254 (استاندارد ملی انرژی) انجام شده است. در این مطالعه، مصرف انرژی (برق و گاز) در ۲۲ ساختمان اداری مورد بررسی قرار گرفت. مصرف انرژی کل معادل ساختمان‌ها با استفاده از داده های میزان گاز و برق مصرفی ساختمان محاسبه، و با شاخص‌های استاندارد ملی ایران مقایسه شد تا برچسب انرژی هر ساختمان تعیین شود. در برخی از ساختمانهای اداری اتاقهای سرور به علت نیاز به سرمایش دایمی یکی از مهمترین مصرف کننده های انرژی در طول سال هستند. برای همین در این مطالعه، وضعیت اتاقهای سرور به طور مجزا بررسی شده است. نتایج نشان داد که نسبت مصرف انرژی در این ساختمانها بین 2.94 تا 14.8 متغییر بوده است. میانگین نسبت مصرف انرژی در این ساختمانها نیز 5.81 به دست آمد. همچنین راهکارهای کوتاه مدت و بلند مدت برای کاهش مصرف انرژی در این ساختمانها در این مقاله ارایه شده است. یافته‌های این تحقیق می‌تواند الگویی برای بهینه‌سازی مصرف انرژی در سایر ساختمان‌های مشابه در اقلیم سرد و نیمه خشک یا سایر اقلیم ها ارائه دهد.

چکیده بهینه‌سازی مصرف انرژی در بخش ساختمان یکی از مهم‌ترین راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار به شمار می‌رود. در این راستا، چیدمان بلوک‌های ساختمانی نقش مهمی در مدیریت مصرف انرژی، به ویژه در اقلیم‌های سرد، ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر الگوهای چیدمان بلوک‌های ساختمانی بر میزان مصرف بار حرارتی در اقلیم سرد شهر تبریز انجام شده است. این مطالعه به روش شبیه‌سازی عددی و با استفاده از نرم افزار انرژی پلاس صورت گرفته و در آن با ثابت نگه داشتن متغیرهای مستقلی همچون مشخصات ترمو-فیزیکی مصالح و شرایط محیطی، و اعمال تغییرات بصورت پارامتریک متغیر هندسی همچون چیدمان قرارگیری بلوک‌ها (فشرده، منفصل و نیمه منفصل)، میزان تاثیر این متغیر در میزان مصرف انرژی در مجموعه ها و بلوک های ساختمانی پرداخته است. این شبیه سازی از داده های اقلیمی شهر تبریز بصورت ساعتی بهره گرفته است. با توجه به نتایج

چیدمان نیمه‌منفصل بلوک‌ها موجب بهبود عملکرد به میزان 76/8درصد نسبت به حالت منفصل شد؛ همچنین، چیدمان بلوک‌ها به صورت فشرده، بهترین عملکرد را در میان حالت‌های بررسی‌شده نشان داد و موجب بهبود 16درصدی نسبت به حالت منفصل گردید. یافته‌های این تحقیق می‌تواند به طراحی بهینه محله‌های مسکونی در اقلیم‌های سرد کمک نموده و نقش موثری در کاهش مصرف انرژی و ارتقاء بهره‌وری اقتصادی ایفا نماید.

چکیده شاکله اصلی تقدس اعداد ریاضی و اشکال هندسی نیز برگرفته از تفکرات عرفانی بود. استفاده از اعداد، اشکال و نقوش در طراحی و ساخت هر گونه اثر هنری از جمله معماری و هنرهای وابسته به آن باعث ایجاد تناسبات و زیبایی بصری و ایجاد حس خاطره‌انگیزی برای کاربران می‌گشت.

بنای آرامگاه شیخ جبرائیل کلخوران اردبیل در کمال سادگی با نقوش گیاهی و هندسی و جانوری آراسته شده است. این نقاشی‌ها انواع گل‌ها، اسلیمی‌ها و برگ‌ها با تنوّع بسیار زیاد، هدف اصلی از انجام این پژوهش، بررسی ارتباط بین تزیینات بقعه شیخ جبرائیل کلخوران با مفاهیم معنایی اعداد و هندسه است. با استناد به نقشه‌های این بنا و نیز مشاهدات میدانی و عکس‌برداری از تزئینات معماری، به تحلیل و توصیف مفاهیم معنایی هندسی و عددی در این اثر پرداخته می‌شود؛ بنابراین، جزء پژوهش‌های کیفی با رویکرد توصیفی - تحلیلی است . نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که هندسه فضاهای شکل‌دهنده این بقعه از اشکال ساده با مفاهیم معنایی تشکیل شده است. تزیینات داخلی و خارجی بنا نیز از همین اشکال و تکرار و چرخش آنها شکل‌گرفته است. تجلی عرفان در تزیینات با نقوش و اسلیمی‌ها نمایان بوده که هر کدام تعبیری از عالم معنا در این مکان مقدس است.

چکیده علیرغم مطالعات متعدد در حوزه معماری قاجار، شکاف دانش قابل توجهی در درک یکپارچه از تعامل عناصر معماری با عوامل فرهنگی و اقلیمی وجود دارد. مطالعات پیشین به صورت مجزا به بررسی ویژگی‌های اقلیمی پرداخته‌اند، اما شکاف دانش موجود در واکاوی پیوندهای ناگسستنی بین کارکرد و معنا در این فضاها احساس می‌شود. این پژوهش با تمرکز بر عنصر ایوان، در پی تبیین چگونگی تلفیق هوشمندانه کارکردهای فرهنگی و اقلیمی در این عنصر شاخص معماری است. اهداف اصلی تحقیق حاضر تحلیل نظام‌مند ویژگی‌های کالبدی و اقلیمی ایوان‌های خانه‌های قاجار تبریز و واکاوی نقش فرهنگی-اجتماعی ایوان در سازماندهی فضای زندگی می‌باشد. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از روش‌شناسی کیفی-کمی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و برداشت‌های میدانی از 10 ایوان در خانه‌های شاخص قاجاری در تبریز گردآوری شده‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد ایوان در معماری قاجار تبریز، تجلی تعامل هوشمندانه معماری با اقلیم و فرهنگ است. معماران بومی با درک عمیق از اصول اقلیمی و نیازهای فرهنگی، موفق به خلق فضایی چندعملکردی شده‌اند که همزمان پاسخگوی نیازهای مادی و معنوی ساکنان بوده است. همچنین در خانه‌های مورد مطالعه سه گونه اصلی ایوان شامل ایوان‌های تشریفاتی-اقلیمی، ایوان‌های کاربردی-میانجی و ایوان‌های خدماتی-دسترسی شناسایی گردید.

چکیده هدف این پژوهش، تحلیل و ارزیابی فضای شهری پیاده‌مدار در شهر تبریز به‌عنوان نمونه‌ای از مناطق سردسیر، با تمرکز بر دو محور شاخص پیاده‌راه تربیت و ولیعصر بود. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها با پرسشنامه‌های محقق‌ساخت گردآوری شدند. برای تحلیل داده‌ها از مدل معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی و مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره تاپسیس فازی استفاده گردید. یافته‌ها نشان داد که پنج مؤلفه اجتماعی (با ضریب تأثیر 29/0)، اقتصادی (27/0)، کالبدی-فضایی (25/0)، مدیریتی (21/0) و زیست‌محیطی (18/0) تأثیر معناداری بر کیفیت پیاده‌مداری دارند. همچنین، اولویت‌بندی موانع با روش تاپسیس فازی مشخص کرد که چهار چالش اصلی عبارت‌اند از: اشغال عرض مفید پیاده‌راه‌ها توسط دست‌فروشان (با امتیاز 8411/0)، کاهش فعالیت‌های فرهنگی و اداری (8108/0)، نبود تنوع فضایی و بصری (7638/0) و عدم جابجایی آسان عابران (7601/0). این مطالعه پیشنهاد می‌کند که شهرهای سردسیر باید رویکرد «پیاده‌مداری اقلیم‌پاسخ‌گو» را اتخاذ کنند که در آن، مدیریت یکپارچه، ساماندهی هوشمند دست‌فروشان، و طراحی فضاهای چندعملکردی با سیستم‌های گرمایشی موضعی در اولویت قرار گیرد. پژوهش نتیجه می‌گیرد که دستیابی به پیاده‌مداری مؤثر در شهرهای سردسیر، مستلزم اتخاذ رویکردی یکپارچه و مدیریت هوشمند در سه محور مدیریتی-اجتماعی، کالبدی-اقلیمی و اقتصادی-کاربری است.

چکیده مناطق سردسیر ایران، روستاهایی چون کندوان با معماری سنتی خاص خود مانند خانه‌های حفاری‌شده پاسخی هوشمند به چالش‌های اقلیمی، اجتماعی و انرژی ارائه داده‌اند. این پژوهش با رویکرد ترکیبی به دنبال تلفیق اصول معماری سنتی و برنامه‌ریزی مبتنی بر تاب‌آوری برای طراحی فضاهای روستایی است. داده‌ها از طریق مصاحبه با 20 نفر از ساکنان و کارشناسان، مشاهده میدانی در 50 خانه، پرسشنامه‌ی 138‌گانه، ثبت دمای 30 روزه در 15 خانه و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای جمع‌آوری و با نرم‌افزارهای MAXQDA و SPSS تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که خانه‌های سنتی نه‌تنها با دیوارهای ضخیم تُف، جهت‌گیری جنوبی و نورگیرهای عمودی، رفاه حرارتی بالاتری (میانگین 8/17 سانتیگراد در مقابل 3/12سانتیگراد در خانه‌های مدرن) و ثبات حرارتی قابل‌توجهی فراهم می‌کنند، بلکه پایه‌های فرهنگی و اجتماعی تاب‌آوری شامل حس تعلق مکانی، شبکه‌های همکاری جمعی و دانش بومی را نیز تقویت می‌نمایند. همبستگی قوی (74/0=r) بین نگرش مثبت به معماری سنتی و رفاه حرارتی درک‌شده، و همچنین کاهش چشمگیر تاب‌آوری در نسل جوان (میانگین 9/2 در مقابل 3/4 در گروه بالای 55 سال)، هشداری جدی درباره فرسودگی نسلی و گردشگری غیرپایدار است. این پژوهش پیشنهاد می‌کند دانش بومی به‌عنوان چارچوبی استراتژیک در برنامه‌ریزی‌های آینده برای تقویت پایداری و تاب‌آوری روستاهای اقلیم سرد به‌کار گرفته شود.

چکیده این پژوهش با هدف طراحی مزارع گردشگری با رویکرد معماری زمینه‌گرا در اقلیم سرد انجام شده است. با توجه به چالش عدم تطابق الگوهای طراحی رایج با ویژگی‌های خاص بافت‌های محلی، به‌ویژه در مناطق سرد و کوهستانی، این مطالعه در پی ارائه الگویی طراحانه است که ضمن پاسخگویی به نیازهای کارکردی گردشگران، با شرایط اقلیمی منطقه همسو باشد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد طراحانه است و با ترکیب روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی در روستای تاریخی و توریستی صور انجام شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که ادغام اصول معماری زمینه‌گرا با ویژگی‌های اقلیم سرد و کوهستانی و مفاهیم گردشگری مزرعه‌محور، الگویی کارآمد برای طراحی مزارع گردشگری ارائه می‌دهد. نتایج شبیه‌سازی‌های انرژی نشان می‌دهد که این رویکرد قادر است تا 8/50 درصد در مصرف انرژی گرمایشی، 5/57 درصد در بار حرارتی سرمایشی، 6/52 درصد در مصرف آب و 1/63 درصد در آلودگی کربن کاهش ایجاد کند. طرح نهایی پیشنهادی با استفاده از مصالح محلی، تطبیق با شیب‌های توپوگرافی، بهره‌گیری از استراتژی‌های اقلیمی و ادغام فعالیت‌های اقتصادی-تولیدی، نمونه‌ای از معماری پاسخگو به چالش‌های محیطی و فرهنگی است که می‌تواند به‌عنوان الگویی قابل تعمیم برای سایر مناطق سرد و کوهستانی کشور مورد استفاده قرار گیرد.