مناطق سردسیر ایران، روستاهایی چون کندوان با معماری سنتی خاص خود مانند خانه‌های حفاری‌شده پاسخی هوشمند به چالش‌های اقلیمی، اجتماعی و انرژی ارائه داده‌اند. این پژوهش با رویکرد ترکیبی به دنبال تلفیق اصول معماری سنتی و برنامه‌ریزی مبتنی بر تاب‌آوری برای طراحی فضاهای روستایی است. داده‌ها از طریق مصاحبه با 20 نفر از ساکنان و کارشناسان، مشاهده میدانی در 50 خانه، پرسشنامه‌ی 138‌گانه، ثبت دمای 30 روزه در 15 خانه و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای جمع‌آوری و با نرم‌افزارهای MAXQDA و SPSS تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که خانه‌های سنتی نه‌تنها با دیوارهای ضخیم تُف، جهت‌گیری جنوبی و نورگیرهای عمودی، رفاه حرارتی بالاتری (میانگین 8/17 سانتیگراد در مقابل 3/12سانتیگراد در خانه‌های مدرن) و ثبات حرارتی قابل‌توجهی فراهم می‌کنند، بلکه پایه‌های فرهنگی و اجتماعی تاب‌آوری شامل حس تعلق مکانی، شبکه‌های همکاری جمعی و دانش بومی را نیز تقویت می‌نمایند. همبستگی قوی (74/0=r) بین نگرش مثبت به معماری سنتی و رفاه حرارتی درک‌شده، و همچنین کاهش چشمگیر تاب‌آوری در نسل جوان (میانگین 9/2 در مقابل 3/4 در گروه بالای 55 سال)، هشداری جدی درباره فرسودگی نسلی و گردشگری غیرپایدار است. این پژوهش پیشنهاد می‌کند دانش بومی به‌عنوان چارچوبی استراتژیک در برنامه‌ریزی‌های آینده برای تقویت پایداری و تاب‌آوری روستاهای اقلیم سرد به‌کار گرفته شود.