چمن در شهر همدان، به عنوان الگویی بومی از مرکز محله در اقلیم سرد و کوهستانی، ساختاری هندسی و محصور با جداره‌های بلند، فضای سبز و آب را با کاربری‌های خدماتی، اجتماعی، فرهنگی و هویتی تلفیق کرده است. با وجود کارایی اقلیمی، انسجام اجتماعی و عدالت فضایی این الگو، دانش طراحی آن در توسعه‌های معاصر مغفول مانده و جایگاه آن در مراکز محلات جدید تعریف نشده است. این پژوهش با هدف بازشناسی شاخصه‌های کالبدی، عملکردی، اجتماعی و فرهنگی چمن و ارائه الگویی برای طراحی مراکز محله در شهرهای سردسیر انجام شده است. سؤال اصلی آن است که الگوی کالبدی و فضایی چمن‌های همدان دارای چه اصول و مؤلفه‌هایی است و چگونه می‌تواند به عنوان الگویی بومی برای طراحی مراکز محله در اقلیم سرد و کوهستانی مورد استفاده قرار گیرد؟ روش تحقیق ترکیبی با مطالعات کتابخانه‌ای، برداشت میدانی، مصاحبه و تحلیل تطبیقی تنها چمن‌های باقیمانده به صورت کلپا، کبابیان و حاجی، انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی چمن بر پنج مؤلفه‌ی هندسه‌ اقلیمی، جداره‌های محصور، فضای سبز و آب، کاربری‌های خدماتی و اجتماعی و سلسله‌مراتب فضایی، استوار است که در سه حوزه‌ی اقلیمی، بومی، طبقاتی، کاربردی و هویتی و تاریخی کارایی دارد. این پژوهش، چمن را به عنوان زیرساخت سبز و اجتماعی بازتعریف می‌کند که با تأکید بر عدالت فضایی، پایداری اجتماعی و حس تعلق، الگویی عملیاتی برای طراحی مراکز محله‌های معاصر در شهرهای سردسیر ارائه می‌دهد.